چه تعداد شغل با قطع اینترنت در نزدیکی حذف هستند؟
با تداوم محدودیتهای اینترنتی، فعالان اکوسیستم تجارت اجتماعی در ایران نسبت به از دست رفتن گسترده مشاغل خرد هشدار میدهند.
این بازار که به گفته آنها سالانه بین ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار میلیارد تومان گردش مالی دارد، با هر هفته قطعی اینترنت کوچکتر شده و بخشی از آن ممکن است برای همیشه از چرخه اقتصاد دیجیتال خارج شود.
اکوسیستم تجارت اجتماعی ایران بار دیگر زیر فشار قطعی اینترنت قرار گرفته است؛ این بار نه در شرایط ثبات اقتصادی، بلکه در زمانی که تورم، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی اجتماعی به شدت بر کسبوکارها تأثیر گذاشته است.
پشوتن پورپزشک، مدیرعامل شرکت پادرو، درباره ابعاد این بحران میگوید: حدود یک میلیون شغل مستقیم و تعداد زیادی شغل غیرمستقیم به تجارت اجتماعی وابستهاند. ادامه این محدودیتها، به معنای بیکاری گسترده در شرایطی است که اقتصاد کشور نه تنها ظرفیت رشد ندارد، بلکه توان ایجاد شغل جدید نیز محدود شده است.
به گفته پورپزشک، تجارت اجتماعی در ایران یک انتخاب لوکس نبوده، بلکه پاسخی به محدودیتها و مسدود شدن تلگرام در سال ۱۳۹۷ بوده است. در پنج سال گذشته، شبکههای اجتماعی به بستری برای کسبوکارهای خرد و خانگی تبدیل شدهاند و تا پیش از محدودیتهای سال ۱۴۰۱، بیش از نیمی از بازار خردهفروشی آنلاین ایران را در اختیار داشتند.
او تاکید میکند که مهاجرت به پلتفرمهای داخلی یا سایتهای جدید راهکار جایگزین نیست. بخش قابل توجهی از فروشگاهها تنها در جایی فعالیت میکنند که کاربران حضور دارند و انتقال آنها به پلتفرمهای داخلی عملاً به معنای شروع از صفر است. حتی سایتها نیز نمیتوانند جای شبکههای اجتماعی را پر کنند؛ زیرا بخش زیادی از ترافیک و مشتریان کسبوکارها از طریق اینستاگرام تأمین میشد.
طبق برآوردها، فقط در دو هفته قطعی اخیر، حدود ۵ هزار میلیارد تومان فروش در تجارت اجتماعی از دست رفته است. پورپزشک هشدار میدهد که بسیاری از فروشگاههای خرد، تابآوری کافی ندارند و با خروج از بازار، حتی پس از بازگشت اینترنت، دیگر برنمیگردند و در نتیجه بازار کوچکتر خواهد شد.
این بحران محدود به قطعی اخیر اینترنت نیست؛ پیش از آن، در شرایط ناآرامیهای اجتماعی، بسیاری از فروشگاهها به دلیل فشار اجتماعی امکان فعالیت در شبکههای اجتماعی را از دست داده بودند. این گروه ابتدا به دلیل شرایط اجتماعی امکان فروش نداشتند و سپس با قطعی اینترنت، فعالیت آنها به طور کامل متوقف شد.
روایتهای میدانی کسبوکارها، این هشدارها را تایید میکند. برومند، مدیر کسبوکار «آنشو»، میگوید: فروش ما به صفر رسیده است. حنانه ذوالفقاری، مدیر «حانیبا»، و کمالی، مدیر «کیسه آرامش» نیز وضعیت مشابهی را گزارش میکنند و تاکید دارند که پلتفرمهای داخلی و سایتها جایگزین شبکههای اجتماعی نیستند.
در مقابل، مسئولان رسمی مانند حسین دلیریان، سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی، راهحل را در استفاده از پیامرسانهای داخلی میدانند. اما فعالان بازار معتقدند که شبکه مشتریان از دست رفته و بازگشت ساده نخواهد بود.
پورپزشک نتیجه میگیرد که به ازای هر هفته قطعی اینترنت، هزاران فروشگاه خرد از بین میروند و ادامه این روند میتواند به موج جدید تعدیل نیرو منجر شود؛ آن هم در شرایطی که بیکاری و ابرتورم از بحرانهای اصلی سال آینده خواهند بود.
مجموع این وضعیتها نشان میدهد که قطعی اینترنت صرفاً یک تصمیم فنی نیست؛ بلکه سیاستی است که به صورت مستقیم بر اشتغال، معیشت و سرمایه اجتماعی اقتصاد دیجیتال اثر میگذارد. بازاری که یکبار در سال ۱۴۰۱ آسیب دید، حالا دوباره در حال کوچک شدن است و بسیاری از کسبوکارها دیگر توانی برای بازگشت ندارند.
