ایلان ماسک از امپراطوری بزرگ فناوری خود به عنوان تنها راه نجات بشریت در کیهان میگوید
با وجود اینکه ایلان ماسک بارها اعلام کرده که یک بیگانه است، موضوعی که او روز پنجشنبه در صحنهی مجمع جهانی اقتصاد نیز دوباره بر آن تأکید کرد، این میلیاردر و مدیرعامل اسپیسایکس فکر میکند که وجود حیات هوشمند خارج از زمین بسیار بعید است.
در یک گفتگو در داووس، سوئیس، با لری فینک، مدیرعامل بلکراک و رئیس موقت مجمع جهانی اقتصاد، ماسک گفت این باور، چارچوب فعالیتهای فناورانه و ۶۰۰ میلیارد دلار ثروت او را تشکیل میدهد. او گفت چون احتمال وجود حیات خارج از زمین کم است، پروژهی حفظ بشریت اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ماسک گفت: «اغلب از من میپرسند: «آیا بیگانگان میان ما هستند؟» و من میگویم که خودم هستم. آنها حرفم را باور نمیکنند.» مشخص نبود که ماسک شوخی میکند یا قصد دارد با اعلام بیگانگی خود، نکته خاصی را مطرح کند.
فینک پاسخ داد: «یا شما از آینده آمدهاید» و به دفعات قبلی اشاره کرد که ماسک خود را یک خونآشام ۳۰۰۰ ساله مسافرتکننده در زمان خوانده است.
ماسک افزود: «نکتهی اصلی این است که ما باید فرض کنیم زندگی و آگاهی فوقالعاده نادر است و ممکن است تنها ما باشیم. و اگر اینطور باشد، باید هر کاری ممکن است انجام دهیم تا نور آگاهی خاموش نشود.»
دیدگاه ماسک دربارهی حفاظت از بشریت بیش از یک دهه پیش تجلی یافت، زمانی که او در سال ۲۰۱۵ همراه با سم آلتمن OpenAI را تأسیس کرد تا به خطرات وجودی و مسائل ایمنی مرتبط با فناوری نوپا بپردازد. او به فینک گفت که تسلا و اسپیسایکس، با ارزش ۱.۴ تریلیون و ۸۰۰ میلیارد دلار، ادامهی این باور او هستند و هدف آنها تنها خلق فناوری پایدار نیست، بلکه ایجاد «فزونی پایدار» نیز هست.
ماسک بار دیگر چشمانداز خود از فزونی رباتهای انساننما را مطرح کرد که کار را اختیاری میکند و مدعی شد فناوری بار انسانها را از داشتن شغل یا حتی پول برمیدارد.
او گفت: «با رباتیک و هوش مصنوعی، این واقعاً مسیر رسیدن به فزونی برای همه است. مردم اغلب درباره حل فقر جهانی یا اینکه چگونه همه بتوانند سطح زندگی بالایی داشته باشند صحبت میکنند. من فکر میکنم تنها راه رسیدن به این هدف، هوش مصنوعی و رباتیک است.»
این میلیاردر دنیایی را تصور میکند که میلیاردها ربات در آن وجود داشته باشند، بیشتر از انسانها و وظایف مختلفی از جمله مراقبت از کودکان و سالمندان را انجام دهند. او پیشبینی کرد که فناوری عملی رباتهای انساننما تا پایان سال جاری آماده خواهد شد و انتظار دارد این رباتها طی چند سال آینده برای فروش عمومی در دسترس باشند.
البته، رباتهای Optimus تسلا با مشکلاتی مواجه شدهاند و همیشه از برنامه تولید عقب ماندهاند. ماسک حتی روز سهشنبه گفت که تولید این رباتها و همچنین Cybercab تسلا «بهطور دردناکی کند» خواهد بود تا اینکه تولید نهایتاً افزایش یابد.
ماسک پیشتر گفته بود که انسانها میتوانند بدون کار به زندگی ادامه دهند از طریق درآمد پایه همگانی، اما جزئیات سیاسی لازم برای تحقق این درآمد را ارائه نکرد.
این مأموریتها برای حفظ بشریت فراتر از زمین نیز هستند. ماسک اهداف خود را «شلیک به مریخ» توصیف کرده و به امیدهای خود برای مستقر کردن حیات انسانی در مریخ اشاره دارد، که حتی در صورتهای مالی تسلا هم مطرح شده است. مدیرعامل پیشتر گفته بود که مریخ را به عنوان بیمهای برای آینده بشریت میبیند و میخواهد از آن به عنوان نقطهی پرتاب برای گسترش منابع و بررسی آگاهی انسانی استفاده کند.
ماسک گفت: «چند بار از من پرسیدهاند: «میخواهی در مریخ بمیری؟» و من پاسخ دادهام: «بله، اما نه به صورت برخوردی.»
فلسفه ماسک در مورد حیات فرازمینی پیشتر با پارادوکس فرمی درگیر بوده است، نظریهای که بیان میکند احتمال وجود حیات هوشمند خارج از زمین بالا است، اما شواهد کمی برای آن وجود دارد.
در سال ۱۹۵۰، فیزیکدان ایتالیایی-آمریکایی انریکو فرمی، معمار بمب اتم، از همکاران خود در آزمایشگاه ملی لوسآلاموس در نیومکزیکو پرسید: «همه کجا هستند؟»
این پرسش سهکلمهای منجر به انتشار مقالهای توسط اخترشناس آمریکایی کارل ساگان در سال ۱۹۶۳ شد و در جامعه علمی گسترش یافت و در نهایت پارادوکس فرمی را محبوب کرد.
ماسک در یک پست در سال ۲۰۲۳ در X نوشت که انسانها «تنها شمع کوچک آگاهی در تاریکی مطلق هستند.»
او گفت: «ترسناکترین پاسخ به پارادوکس فرمی این است که هیچ بیگانهای وجود ندارد.»
در سال ۲۰۲۲، ماسک حتی یک مجسمه به تصویر کشیدن «فیلتر بزرگ فرمی» را سفارش داد، راهحلی احتمالی برای پارادوکس فرمی که فرض میکند حیات هوشمند باید با مجموعهای از چالشها مواجه شود و بر آنها غلبه کند، از جمله فیلتر بزرگ که تنها تعداد کمی از گونههای تکاملیافته قادر به عبور از آن هستند. مجسمه یک چنگال عظیم با دو مسیر جداشونده نشان میدهد که انتخابهای یک تمدن برای بقا را مشخص میکند: یک دوراهی، انگیزهای که ماسک بارها از آن استفاده کرده است.
انتقادات از فلسفه ماسک
ماهیت پر ریسک فلسفه ماسک باعث نگرانی شده است، به طوری که برخی معتقدند این تلاش برای حفظ بشریت در واقع آن را تهدید میکند. ربکا چاربونو، تاریخنگار در مؤسسه فیزیک آمریکا، تفسیر متفاوتی از فلسفه ماسک در رابطه با کار ارائه داد. در مقالهای که در فوریه ۲۰۲۵ در Scientific American منتشر شد، چاربونو گفت باورهای ماسک درباره حفظ بشریت، بازتاب ایدئولوژی بزرگتری در دنیای فناوری است.
او توضیح داد که ریشههای این باور در آثار باقیمانده از نگرانیهای جنگ سرد است (همان دورهای که پارادوکس فرمی مطرح شد)، و رهبران فناوری اغلب دوگانگی کاذبی میان رفاه نامحدود و فروپاشی کامل جامعه میبینند. بنابراین بسیاری از فعالان این حوزه، از جمله ماسک، حاضرند برای جلوگیری از آنچه که فروپاشی بشریت میدانند، به اقدامات افراطی دست بزنند.
چاربونو نوشت: «حامیان این ذهنیت بقایی، آن را توجیهکننده برنامههای خاصی از تشدید فناوری به هر قیمتی میبینند و آینده را بهعنوان یک مسابقه ناامیدانه در برابر فاجعه مینگرند، نه فضایی برای امکانات متعدد و شکوفا.»
او اشاره کرد که استراتژی «چنگال در مسیر» ماسک، که هم در کاهش کارکنان در X و هم در دولت فدرال بهعنوان رهبر غیررسمی DOGE به کار برد، بازتاب این ذهنیت است. ماسک DOGE را «اره برقی بوروکراسی» خواند و وعده داد ۲ تریلیون دلار از هزینههای فدرال کاهش یابد. در واقع، مشاوران حدود ۱۵۰ میلیارد دلار از طریق کاهش نیرو و لغو قراردادها صرفهجویی کردند. کارکنان فدرال گفتند این کاهشها کارشان را سختتر کرده و منابع ارزشمندی که به انجام سریعتر کارها کمک میکرد را حذف کرده است و کیفیت کار دولت کاهش یافته است.
چاربونو استدلال کرد که فلسفه ماسک فرصتها برای ظرافت و دقت را از بین میبرد و باعث میشود نهادها و بشریت در برابر واکنشهای اغلب افراطی نسبت به مسائل حساس آسیبپذیر شوند.
او افزود: «با ارائه چالشهای بشریت بهعنوان مسائل ساده مهندسی به جای مسائل پیچیده سیستماتیک، فناوران خود را معماران قاطع آینده میدانند و چشماندازهای بزرگی میسازند که از انجام کارهای پیچیده و لازم اجتماعی، سیاسی و تعاملی اجتناب میکند.»
