روزنامه همشهری خطاب به نهادهای ذیصلاح: فضای مجازی را کنترل کرده و رها نکنید
در دو دهه اخیر، شبکههای اجتماعی فراتر از نقش ابزارهای ساده ارتباطی، به ستونهای اصلی شکلدهنده افکار عمومی، سیاستگذاری، اقتصاد و حتی امنیت ملی بدل شدهاند.
روزنامه همشهری اشاره کرده که حتی دولتهایی با گرایش لیبرال یا دموکرات نیز نمیتوانند این فضا را کاملاً رها کنند؛ از اعمال قوانین سخت تا نظارت نرم و الگوریتمی، شبکههای اجتماعی به یکی از میادین کلیدی سیاستگذاری قرن بیستویکم تبدیل شدهاند. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که «کنترل» همیشه به معنای سانسور مطلق نیست، بلکه ابزارها و راهبردهای متنوعی برای مدیریت این فضا وجود دارد.
سند انتظامی فضای مجازی ایران
مرکز ملی فضای مجازی اعلام کرده است که پیشنویس سند «انتظامی فضای مجازی» با همکاری فرماندهی کل انتظامی و دو نهاد دیگر آماده شده و در کمیسیون عالی امنیت فضای مجازی بررسی میشود. هدف این سند در افق ۱۴۰۸، ایجاد یک ساختار هوشمند، پایدار و یکپارچه با تکیه بر ظرفیتهای داخلی و دانشبنیان است. تمرکز این سند بر امنیت پایدار، شناسایی و پیشگیری از تهدیدات سایبری، برخورد به موقع با جرائم دیجیتال و حفاظت از دستاوردهای انقلاب و سبک زندگی ایرانی-اسلامی است.
نمونههای بینالمللی مدیریت شبکههای اجتماعی
- مالزی: رویکردی قانونمحور و محافظهکارانه دارد. دولت با قوانین ضد شایعه، نفرتپراکنی و تهدید وحدت قومی و مذهبی، از پلتفرمها میخواهد محتوای گزارششده را سریع حذف کنند، کاربران را جریمه یا احضار میکند و در موارد حساس سیاسی فیلترینگ موقت اعمال میکند.
- هند: با جمعیتی بسیار بالا، مدیریت شبکههای اجتماعی پیچیده است. دولت ضمن استفاده از این فضا برای هدایت افکار عمومی، اقداماتی از جمله الزام پیامرسانها به شناسایی فرستنده، دستور فوری برای حذف محتوا و گاهی قطع کامل اینترنت در مناطق خاص را اجرا میکند.
- ترکیه: نمونهای از مدیریت سختگیرانه است. دولت شبکههای اجتماعی را بخشی از امنیت ملی میداند و پلتفرمها باید نماینده رسمی در کشور داشته باشند، در مواقع بحران با تهدید کاهش پهنای باند یا مسدودسازی کامل اینترنت مواجه میشوند و قوانین سفت و سخت برای حذف محتوا و پیگرد کاربران و فعالان سیاسی اعمال میشود.
- کره جنوبی: ترکیبی از آزادی بالا با نظارت دقیق دارد. این کشور نرخ نفوذ اینترنت بسیار بالا دارد، اما قوانین محکمی علیه افترا، آزار آنلاین و انتشار شایعات وضع شده است. سیاست «نام واقعی» سابقاً اجرا میشد و اکنون کاربران همچنان قابل ردیابی هستند، پلتفرمها موظف به همکاری کامل با دولتاند و مسئولیت حقوقی محتوا جدی گرفته میشود.
این بررسی نشان میدهد که مدیریت شبکههای اجتماعی یک طیف پیچیده است؛ از نظارت نرم و الگوریتمی تا کنترل سختگیرانه، هر کشور بر اساس شرایط سیاسی، اجتماعی و امنیتی خود، مدل خاصی را اتخاذ میکند.
