این شرکتهای بزرگ خارجی در زیرساخت فعلی پرالتهاب اینترنت ایران نقش داشتند!
روزنامه گاردین در گزارشی تازه، با استناد به یک تحقیق منتشرشده از سوی یک سازمان حقوق دیجیتال مستقر در بریتانیا، مدعی شده ساختار فنی کنترل و پایش فضای آنلاین در ایران به میزان قابل توجهی به فناوریهای توسعهیافته در چین تکیه دارد. در این گزارش ادعا شده بخشی از ابزارهایی که پیشتر در چارچوب سیاستهای نظارتی پکن به کار گرفته میشدند، اکنون در معماری مدیریت اینترنت ایران نیز دیده میشوند.
این گزارش که به یافتههای نهاد «آرتیکل ۱۹» اشاره دارد، ادعا میکند برخی فناوریهای بهکاررفته در زیرساختهای ارتباطی ایران شامل سامانههای تحلیل ترافیک اینترنت و تجهیزات پیشرفته نظارت تصویری است. در میان موارد مطرحشده، به فناوری «بازرسی عمیق بستههای داده» (DPI) اشاره شده؛ ابزاری که امکان بررسی جزئیات تبادل داده در شبکه را فراهم میکند و میتواند برای اهداف مختلف از جمله مدیریت شبکه یا محدودسازی دسترسی به برخی محتواها استفاده شود.
همچنین در این گزارش ادعا شده که برخی راهکارهای مبتنی بر تشخیص چهره و سامانههای مکانیابی ساخت چین، از جمله سیستم ناوبری «بیدو»، در چارچوب همکاریهای فناورانه میان تهران و پکن مطرح بودهاند. نویسندگان گزارش این همکاریها را در راستای رویکردی مشترک تحت عنوان «حاکمیت سایبری» توصیف کردهاند؛ مفهومی که بر کنترل دولتها بر زیرساختهای دیجیتال در محدوده مرزهای ملی تأکید دارد.
گاردین به نقل از این تحقیق، سال ۲۰۱۰ را مقطع مهمی در روند توسعه مدلهای کنترل اینترنت در چین و ایران دانسته و مدعی شده از آن زمان هر دو کشور حرکت به سمت تقویت شبکههای بومی و کاهش وابستگی به ساختارهای غربی را شدت بخشیدهاند.
در بخش دیگری از این گزارش، نام چند شرکت بزرگ فناوری چینی به عنوان تأمینکنندگان احتمالی تجهیزات ذکر شده است. از جمله هواوی و ZTE که گفته میشود در حوزه فناوریهای مرتبط با مدیریت و تحلیل ترافیک شبکه فعال بودهاند. همچنین از شرکتهای فعال در حوزه نظارت تصویری مانند تیاندی و هایکویژن نیز نام برده شده است. با این حال، کاربرد دقیق و نحوه استفاده از این تجهیزات در گزارش بهطور قطعی اثبات نشده و بیشتر در قالب ادعا و تحلیل ارائه شده است.
گاردین علاوه بر شرکتهای بزرگ، به نقش برخی تولیدکنندگان کوچکتر چینی نیز اشاره کرده که گفته میشود تجهیزات موسوم به «میدلباکس» عرضه میکنند؛ ابزارهایی که در مسیر انتقال داده قرار میگیرند و میتوانند برای مدیریت، فیلتر یا تحلیل ترافیک اینترنت مورد استفاده قرار گیرند. به نقل از برخی پژوهشگران حوزه حقوق دیجیتال، تشخیص دقیق کارکرد این تجهیزات بدون دسترسی مستقیم به آنها دشوار است و ممکن است طیفی از کاربردها مدیریت پهنای باند تا محدودسازی سرویسهای خاص را شامل شوند.
در این گزارش تأکید شده که ایران تنها کشوری نیست که چنین فناوریهایی را خریداری کرده است. طبق اسناد منتشرشده در سال گذشته، شرکتهای چینی سامانههای مشابهی را به چند کشور دیگر در آسیا و آفریقا نیز فروختهاند.
در واکنش به این ادعاها، برخی شرکتهای نامبرده هرگونه فعالیت جاری در ایران را رد کردهاند. هایکویژن اعلام کرده چند سال پیش بازار ایران را ترک کرده و محصولاتش را در این کشور عرضه نمیکند. شرکت ZTE نیز گفته فعالیتهایش در ایران از سال ۲۰۱۶ متوقف شده است. گاردین افزوده که برای دریافت توضیح با سایر شرکتهای ذکرشده تماس گرفته اما پاسخی دریافت نکرده است.
این گزارش در مجموع تصویری از گسترش همکاریهای فناورانه میان ایران و چین در حوزه زیرساختهای دیجیتال ارائه میدهد؛ هرچند بخش قابل توجهی از مطالب مطرحشده در قالب ادعاهای تحقیقاتی بیان شده و نیازمند بررسیهای مستقل و فنی بیشتر است.
